Rozkwit czy upadek? Społeczeństwa Kujaw od końca późnego neolitu do początków środkowej epoki brązu w świetle analiz archeologicznych i specjalistycznych


Projekt finansowany jest przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu SONATA (nr projektu: 2014/15/D/HS3/01304), okres realizacji: lata 2015-2018.


Projekt ma na celu scharakteryzowanie i wyjaśnienie dynamiki społeczno-ekonomicznej Kujaw od przełomu późnego i schyłkowego neolitu do przełomu wczesnej i środkowej epoki brązu (w przybliżeniu lata 2900-1500 przed Chr.). Interesuje nas czy obserwowana przez archeologów zmienność kultury materialnej i obrządku pogrzebowego społeczeństw kujawskich w długiej perspektywie czasowej spowodowana była jedynie nieprzerwanym rozwojem czy również kryzysami gospodarki i organizacji społecznej oraz czy na zmienność tę oddziaływać mógł napływ nowych populacji ludzkich?


Obecne w tytule pytanie „rozkwit czy upadek?” jest nawiązaniem do szeregu koncepcji, które w skrajnie odmienny sposób interpretują zmiany społeczno-ekonomiczne zachodzące w dyskutowanym okresie pradziejów w Europie Środkowej. Kujawy, mimo początkowego szybkiego rozwoju społeczności kultury ceramiki sznurowej i wpływów kultury pucharów dzwonowatych, na początku wczesnej epoki brązu znalazły się na peryferiach kultury unietyckiej i prezentowały dość niski poziom rozwoju cywilizacyjnego a pod koniec wczesnej epoki brązu mogły ulec wyludnieniu. Kujawski model społeczno-gospodarczy nie musiał być jednak konsekwencją izolacji lub kryzysu a lokalne społeczeństwa mogły być silnie zróżnicowane wewnętrznie i stosować zaawansowane strategie gospodarcze, co przekładało się na ich dietę i stan zdrowia.


W przypadku Kujaw bardzo istotne jest niedawne osiągnięcie pewnej masy krytycznej, tj. wysokiej liczby stosunkowo dobrze zachowanych zespołów grobowych, które poddać można badaniom specjalistycznym. Zastosowanie po raz pierwszy na dużą skalę metod izotopowych pozwoli na rekonstrukcję sieci troficznych i diety ludzi, a w konsekwencji na poznanie lokalnych strategii pozyskiwania żywności. Ludzkie szczątki kostne zostaną zbadane w zakresie szkieletowych wyznaczników stanu zdrowia i markerów stresu. Badania kopalnego DNA będą prowadzone z zastosowaniem najnowszych technik sekwencjonowania wysokoprzepustowego NGS co daje szansę na wykrycie obecności populacji napływowych. Uwzględnienie wpływu procesów tafonomicznych i podepozycyjnych umożliwi bardziej niż do tej pory realistyczną rekonstrukcję obrządku pogrzebowego. Projekt przyniesie także znaczny przyrost liczby dat 14C AMS.

 

Zespół


dr Łukasz Pospieszny, IAE PAN (kierownik projektu)
dr Marta Osypińska, IAE PAN
dr Marta Krenz-Niedbała, Zakład Biologii Ewolucyjnej Człowieka UAM
dr inż. Anna Juras, Zakład Biologii Ewolucyjnej Człowieka UAM
dr Julia I. Giblin, Center for Anthropological Research, Quinnipiac University/USA